Gücün tek elde veya küçük bir elit grubunda toplandığı toplumlar, çoğu zaman dinsel söylemle meşrulaştırılan buyruklarla yönetilir. Eğitim, beslenme ve giyinme gibi hayatın her alanına küçük bir seçkinler grubu karar verirken, cumhuriyetlerde toplumsal düzeni halkın belirlediği ve gerektiğinde değiştirebildiği kurullar oluşturur.
Eğitimci Kaya Çetin, cumhuriyetin esas itibarıyla egemenlikle ilgili bir düzen olduğunu vurgular. Halk, seçimlerde kullandığı oyla isteğini yönetime yansıtır ve seçtiği temsilciler aracılığıyla yönetime katılır. Temsilcilerin halk adına hareket etmesi ile halkın çıkarlarına yönelik çaba göstermesi, cumhuriyet yönetiminin işlerlik kazanması açısından önemlidir.
Yönetenler kişisel, aileye veya gruba ait çıkarları önceliğe alırsa, düzenin cumhuriyet adını taşıması gerçekte onu cumhuriyet yapmaz. Bu durumda temsilcilerin varlığı da yönetime meşruiyet kazandırmaz. Cumhuriyetin korunması, temsilcilerin seçimlerde verdiği sözlerle yetinip kendi çıkarlarına yönelmemesine bağlıdır.
Çetin’e göre temsil sisteminin işe yaraması için iki koşul bulunur. Birincisi, seçmenlerin eğitim, hukuk, laiklik, bağımsızlık, üretim ve kaynakların bölüşümü gibi başlıklarla kendi yaşamları arasında bağ kurabilmesidir. İkincisi, halkın seçtiği temsilciyi denetleyebilmesidir. Denetim kanalları kapalı kaldığında temsilciler, kamusal çıkarlar yerine kişisel hesaplarını gözetebilir.
Temsilcilerin üniterliği, laikliği veya demokrasiyi savunarak bu değerlerin kökünü zayıflatmaya yönelmesi, seçim yoluyla elde edilen yetkinin cumhuriyete zarar vermesine yol açabilir. Bu nedenle temsilcilerin kamuya hesap vermesi, verilen yetkiyle hareket etmesi gerekir.
Cumhuriyetin yaşatılması ise yalnızca seçimlere katılmak veya siyasi partilere üye olmakla mümkün değildir. Çetin, cumhuriyetin emek istediğini belirtir. Toplumun bireyleri çaba göstermediğinde kazanımlar elde edilen sonuçlara göre geri alınabilir. Atatürk’ün açtığı akıl ve bilim yolunu esas alan bir toplumda cumhuriyetin sürmesi, bu yönde ortaya çıkan ve emeğe dayanan sonuçlarla ilişkilendirilir.
Kaynak: Cumhuriyet Son Dakika
