Sıcak ve kurak günlerin ardından yağan ilk yağmur, tanıdık toprak kokusunu yeniden ortaya çıkarır. Koku yalnızca yağmur suyundan gelmez; topraktaki mikroorganizmalar, bitkisel bileşikler ve yağışın oluşturduğu parçacıklar birlikte rol oynar.
Bu doğa olayının bilimsel adı petrikordur. Kavram, 1964 yılında Isabel Joy Bear ve Richard Thomas tarafından tanıtıldı. Araştırmacılar, kurak toprak ve kayaların nemle temas ettiğinde özgün bir koku yaydığını belirledi. Ad, Yunanca taş anlamına gelen petra ile ilahi sıvı ichor sözcüklerinin birleşiminden türetildi.
Kuru koşullarda bekletilen kayalardan su buharıyla çıkarılan yağ benzeri maddenin kokunun oluşumunda rol oynadığı da ortaya kondu.
Kokunun oluşumunda rol oynayan önemli bileşiklerden biri geosmindir. Toprakta yaşayan bazı mikroorganizmalar, özellikle Streptomyces türü bakteriler, bu organik bileşiği üretir. İnsan burnunun geosmine karşı oldukça hassas olması, çok düşük miktarların bile fark edilmesini sağlar.
Massachusetts Teknoloji Enstitüsü (MIT) araştırmacıları, 2015 yılında yağmur damlalarının gözenekli yüzeylere çarpmasını yüksek hızlı kameralarla inceledi. Damlalar küçük hava kabarcıkları oluşturuyor; kabarcıklar patlayarak aerosol parçacıklarını havaya taşıyor. Kokulu bileşikler bu parçacıklarla çevreye yayılabiliyor. Hafif ve orta şiddetteki yağışlar bazı koşullarda parçacık oluşumunu destekliyor.
Petrikorun tek kaynağı bakteriler değildir. Bitkilerden gelen organik bileşikler de kokuya katkı sağlar. Sıcak ve kurak dönemlerde bu maddeler toprakta ve kayaların gözeneklerinde birikir. Yağmurla artan nem, maddelerin yeniden açığa çıkmasını sağlayabilir. Böylece geosmin ile bitkisel kaynaklı bileşikler, yağmur sonrasındaki karakteristik kokunun oluşumunda birlikte etkilidir.
Kaynak: Habertürk
